Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'na İlişkin Bilgi Notu

Ayrıntılar: Yazar: ALPERTUNGA Hukuk Bürosu; 20 Nisan 2020

12 Mart 2020 tarihli 31066 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu piyasaya ürün arz eden aktörlerin yükümlülükleri açısından birtakım yenilikler getirirken aynı zamanda ulusal mevzuatımızın da Avrupa Birliği’nin ürün güvenliği hususunda 2019 yılında geliştirmiş olduğu yeni mevzuata uygun olmasını da sağlıyor. Kanun Resmî Gazete’de yayımlanmasından 1 yıl sonra yani 12 Mart 2021 tarihinde yürürlüğe girecek ve kanundaki geçici madde uyarınca bu geçiş süresince eski kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelikler ve ürünlere ilişkin teknik düzenlemelerin uygulamasına devam edilecek.

I. Kanunun Amacı ve Kapsamı

Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, piyasaya arz edilen ürünlerin güvenli olmasını sağlayarak tüketicilerin güvenliğini korumayı hedeflerken aynı zamanda yurt dışına ihraç edilecek ürünler açısından da yabancı ülkelerde “Türk Malı” imajının zarar görmemesini amaçlamaktadır. Piyasaya arz edilen, piyasada bulundurulan veya hizmete sunulan bütün ürünler kanunun kapsamına girmektedir. Buradaki önemli nokta ise Avrupa Birliği üyesi ülkelere ihraç edilen yahut ihraç edilmesi hedeflenen ürünlerin de piyasaya arz edilmiş sayılacağı ve kanunun kapsamına girecek olmasıdır. Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkelere ihraç edilecek ürünler her ne kadar bu kanun kapsamında olmasalar dahi kanunun 2. maddesinin 4. fıkrasında bu ürünlerin güvenli olması, tağşişe konu olmaması ve ürüne ilişkin işaretleme, etiketleme ve belgelendirmenin alıcıyı yanıltmayacak şekilde yapılması gerektiğine hükmedilmiştir.

II. Ürün Güvenliği Nedir?

Peki hem kanuna adını veren hem de kanunun özünü oluşturan ürün güvenliği kavramından ne anlamalıyız? Kanunun 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca ürüne ilişkin teknik düzenlemenin insan sağlığı ve güvenlik hükümlerine uygun şekilde üretilmiş ürün aksi ispatlanıncaya dek güvenli ürün sayılmaktadır. Bu noktada ürün imalatında esas alınması gereken normlar bir kamu kuruluşu olan yetkili kuruluşun ürüne ilişkin düzenlemiş olduğu teknik düzenlemelerdir. Nitekim kanunun imalatçılara ve ithalatçılara yüklediği en önemli yükümlülük de piyasaya arz edilen ürünlerin bu teknik düzenlemelere uygun olması zorunluluğudur. Bahsi geçmişken kanun maddesinde sözü edilen yetkili kuruluşun kanunla belirlenmiş tek bir belirli kuruluş olmadığını, her ürün çeşidi için farklı bir bakanlığın yahut kurumun yetkili kuruluş olduğunu belirtmeliyiz. Bu belirli olmama durumu özellikle yeni yatırımcılar için bir karmaşa yaratıyor olsa da kanun koyucunun maalesef yeni kanunu düzenlerken de bu eski kanunun sistematiğinden vazgeçmediğini görüyoruz.

III. İmalatçı Kimdir ve İmalatçının Yükümlülükleri Nelerdir?

Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, 4703 sayılı eski kanundan farklı olarak ürünlerin piyasaya arzında rol alan iktisadi işletmecileri tek bir üretici kavramı altında toplamamış ve her bir iktisadi işletmeciyi ve o iktisadi işletmecinin yükümlülüklerini ayrı ayrı başlıklar altında düzenlemiştir.

Kanunun ilgili maddesinde imalatçı terimi "Ürünü imal ederek veya ürünün tasarımını veya imalatını yaptırarak kendi isim veya ticari markası ile piyasaya arz eden gerçek veya tüzel kişi" olarak tanımlanıyor. İmalatçının yükümlülükleri ise kanunun “İmalatçının Yükümlülükleri” başlıklı 7. maddesinde düzenlenmiş durumdadır. Bu noktada bu madde kapsamında düzenlenen yükümlülüklerin eski kanundan çok da büyük farklılıklar içermediğini belirtmeliyiz. Bu madde uyarınca imalatçı asli olarak ancak teknik düzenlemesine uygun ürünleri piyasa arz etmekle yükümlüdür. Bu asli yükümlülüğün yerine getirilmesi maksadıyla da imalatçı için teknik mevzuatın gerektirdiği hallerde ürüne ilişkin teknik dosyayı tanzim etme ve bu dosyayı belirli süreler boyunca muhafaza etme, ürünün uygunluk değerlendirme işlemlerini yapmak yahut yaptırmak, piyasa bulundurulan ürünlerden numune alarak test etmek, ürünün ilgili kurallara uygunluğunun sürdürülmesi için önlemleri almak, ürünün uygun olmadığı hallerde ürünü uygun hale getirmek, piyasaya arzını durdurmak ve piyasadan çekmek veya geri çağırmak için gerekli önlemleri almak, ürünün montajına, güvenliğine, bakımına ve kullanımına ilişkin talimatların Türkçe olmasını sağlama gibi bir dizi yükümlülük öngörülmüştür. Kanunun 8. Maddesinde imalatçının mahiyetini, koşullarını ve sınırlarını açıkça ve yazılı olarak belirlenmesi şartıyla yetki ve görevlerini yetkili temsilciye devredebileceği de düzenlenmiştir.

Ayrıca ürünü kendi isim veya ticari markası altında piyasaya arz eden veya piyasada bulundurulan ürünü ilgili teknik düzenlemesine uygunluğunu etkileyecek şekilde değiştiren ithatçının da imalatçı sayılacağı ve imalatçının yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiği de kanunun 11. maddesinde düzenlenmiştir.

IV. İthalatçı Kimdir ve İthalatçının Yükümlülükleri Nelerdir?

Kanunun ilgili maddesinde ithalatçı “Ürünü ithal ederek piyasaya arz eden gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlanmıştır. İthalatçının yükümlülükleri kanunun “İthalatçının Yükümlülükleri” başlıklı 9. Maddesinde düzenlenmiştir. Tıpkı imalatçı gibi ithalatçının de asli yükümlülüğü ancak ilgili teknik düzenlemesine uygun ürünleri piyasaya arz etmektir ve bu asli yükümlülüğü yerine getirmek adına kanunda düzenlenmiş bir dizi yükümlülüğü de yerine getirmelidir. İthalatçı öncelikle imalatçının, kanunun 7. maddesinin 1. Fıkrasının (b), (e) ve (f) bentlerinde düzenlenmiş olan, ürünün teknik dosyasının tanzim edilmesine ve ürünün üzerinde, ürünün ambalajında yahut ürünle birlikte verilen bir belgede; ürüne ilişkin model, parti ve seri numarası gibi ayırt edici bilgilerlerle imalatçının ismi, markası, ticari ünvanı ve iletişim bilgilerinin okunuabilir bir biçimde taşınmasını sağlama yükümlülüklerini yerine getirdiğini doğrulamalıdır.

İmalatçının kanunda belirtilmiş ilgili yükümlülüklerini yerine getirdiğinden emin olduktan sonra ithalatçı, bizzat yerine getirmek zorunda olduğu yükümlülükleri yerine getirmelidir. İthalatçı, ürünün teknik düzenlemelere uygunluğuna halel getirmeyecek depolama ve nakliye şartlarını tesis etmek zorundadır. Ürünün taşıyabileceği risklere karşı gerekli tedbirleri alma ve nihai kullanıcılara bunlar hakkında bilgi verme, ürünün montajına, kullanımına ve bakımına ilişkin talimatların Türkçe olmasını sağlama, piyasada bulundurulan ürünlerden numune alarak test etme, ürünün uygun olmadığı hallerde ürünü uygun hale getirmek, piyasaya arzını durdurmak ve piyasadan çekmek veya geri çağırmak için gerekli önlemleri alma yükümlülükleri de ithalatçının kanunun ilgili maddesinde düzenlenmiş diğer yükümlükleridir. Bu noktada kanunun iktisadi işletmecilerden imalatçıya ve ithalatçıya neredeyse eşit derecede yükümlülük yüklediğini söylemek yanlış olmayacaktır.

V. Dağıtıcı Kimdir ve Dağıtıcının Yükümlülükleri Nelerdir?

Kanunun ilgili maddesinde "Ürünün tedarik zincirinde yer alan ve faaliyetleri ürünün güvenliğine ilişkin özelliklerini etkilemeyen gerçek veya tüzel kişi" olarak tanımlanan dağıtıcının yükümlülükleri kanunun 10. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca dağıtıcı ürünü piyasada bulundurmadan evvel ürünün uygunluk işaretini taşıdığını, uygunuluğa ilişkin belgelerinin varlığını, talimatların ve güvenlik kurallarının Türkçe olduğunu tespit etmek zorundadır. Dağıtıcının bir diğer yükümlülüğü ise imalatçının ürünün mevzuatın gerektirdiği model, parti ve seri numarası gibi bilgileri kolayca görünebilir şekilde taşımasına ve ürünün üzerinde imalatçının, ithal ürünler açısından ithalatçının, iletişim bilgilerinin olmasına ilişkin yükümlülüklerin yerine getirildiğini tespit etmektir.

Şu ana kadar dağıtıcının saydığımız yükümlülükleri daha çok imalatçının ve ithalatçının yükümlülüklerini yerine getirdiğinin tespitine ilişkindi. Kanunun 10. Maddesi dağıtıcının bizzat yapması gerekenleri de sıralamıştır. Dağıtıcı ürün kendi sorumluluğundayken, depolama ve nakliye koşullarının ürünün teknik düzenlemelere uygunluğuna bir halel gelmemesini sağlamakla yükümlüdür.

VI. Ürün Sorumluluğu Tazminatı

Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu’nun eski kanundan farklı olarak düzenlediği hususlardan biri de ürün sorumluluğu tazminatıdır. Kanunun 6. Maddesinde düzenlenen ürün sorunluluğu tazminatı; ürünün, bir kişiye veya bir mala zarar vermesi halinde, imalatçının veya ithalatçının bu zararı gidermesi için ödeyeceği maddi ve/veya manevi tazminatı ifade etmektedir.

İmalatçı veya ithalatçının tazminattan sorumlu tutulabilmesi için öncelikle zararın ürünün teknik düzenlemelere olan uygunsuzluğundan çıkması ardından da zarar görenin uğramış olduğu zararla ürünün uygunsuzluğu arasında nedensellik bağını ispat etmesi şarttır. Ürün sorumluluğu tazminatına ilişkin maddenin en dikkat çekici noktalardan biri ise imalatçının yahut ithalatçının sorumluluktan kurtulmak veya sorumluluklarını azaltmak maksadıyla yapacakları sözleşmelerin ilgili maddelerinin hükümsüz olduğunu düzenleyen fıkrasıdır. Bu noktada eski kanundan farklı olarak imalatçının ve ithalatçının sorumluluğunun ürünün yok olmasına dek sürdüğünü söylemek yanlış olmayacaktır. Bu sorumluluktan kurtulmak için alınacak en önemli önlem ise piyasa arz edeceğiniz ürünlerin ilgili teknik düzenlemelere uygun olmasını sağlamaktır. Bunun haricinde kanunun ilgili maddelerinde hem imalatçı hem de ithalatçı açısından öngörmüş olduğu ürünün taşıyabileceği risklere karşı önlem alma ve bu risklerden sakınabilmeleri için nihai kullanıcılara bilgi sağlama yükümlülüğünün ürün sorumluluğu tazminatı hususunda bilhassa önemli olduğu düşünmekteyiz.

VII. Yeni Bir Mekanizma: İzlenebilirlik

7223 sayılı yeni kanunun getirmiş olduğu yeniliklerden biri de izlenebilirlik mekanizmasıdır. İzlenebilirlik mekanizmasının düzenlenmesiyle amaçlanan yarar tedarik zincirinde yer alan kimselerin gerektiğinde tespit edilebilmesidir. Kanunun “İzlenebilirlik” başlıklı 12. maddesi kapsamında iktisadi işletmeciler tedarik zincirinden kendinden bir önceki ve bir sonraki iktisadi işletmecinin ticari ünvanı veya markası ve irtibat bilgileriyle ürünün takibini kolaylaştıracak diğer bilgilerin kaydını düzenli bir şekilde tutmakla ve bunları en az 10 yıl süreyle muhafaza etmekle yükümlüdür. İktisadi işletmeciler bu kayıtları yetkili kuruluşun talep etmesi halinde sunmak zorundadır.

Kanunun 11. Maddesinin 2. Ve 3 fıkraları, dağıtıcılar açısından izlenebilirlik mekanizmasının önemini artırır haldedir. Ürünün imalatçısının, yetkili temsilcisinin ya da ithalatçısının tespit edilemediği hallerde yetkili kuruluşça yapılan bildirimin tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde bu iktisadi işletmecilerin bilgilerini ya da tedarik zincirinde kendisinden birönceki iktisadi işletmecinin bilgilerini, yetkili kuruluşa sunamayan dağıtıcı, imalatçı olarak kabul edilir ve imalatçıymış gibi ürün sorumluluğu tazminatından sorumlu tutulur.

Kanun tarafından, idari işletmeciler tarafından izlenebilirlik mekanizması kapsamında belirlenmiş yükümlülüklere uyulmaması halinde 7.000 TL ile 70.000 TL arasında idari para cezası öngörüldüğünü de belirtmemiz lazım.

Bu sebeple kanunun yürürlüğe girene kadar tecrübe edeceğimiz 1 yıllık geçiş döneminde siz değerli müvekkillerimize önerimiz piyasaya ürün arz etmek maksadıyla içinde bulunduğunuz tedarik zincirlerinde sizden bir önceki ve bir sonraki iktisadi işletmecilerin bilgilerine ilişkin kayıtları düzenli bir biçimde tutmaya başlamanızdır.

VIII. İdari Para Cezaları

Kanun koyucu, iktisadi işletmecilerin yukarıda açıkladığımız yükümlülüklerine uymamaları halinde -caydırıcı olabilmek adına- yetkili kuruluşlar tarafından uygulanacak idari para cezaları öngörmüştür. Yetkili kuruluşlar Belirtmemiz gerekir ki yeni kanunla beraber bu idari para cezalarının meblağları da artış göstermiştir. İdari para cezaları, 7.000 TL ile 500.000 TL arasında değişiklik göstermektedir. Yetkili kuruluşun her an denetime gelebileceği ve ürün güvenliğine ilişkin uygunsuzlukların daha ağır şekilde cezalandırıldığı da gözlerden kaçmamalıdır.

IX. Sonuç

12 Mart 2021 tarihinde yürürlüğe girecek olan Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu’nun en dikkat çekici yönleri hiç şüphesiz ticari hayatımıza izlenebilirlik mekanizmasını kazandırması ve imalatçıların ve ithalatçıların sorumluluğunu getirmiş olduğu ürün sorumluluğu tazminatıyla birlikte ürünün yok oluşuna kadar genişletmesidir. Özellikle izlenebilirlik mekanizmasının gerekliliklerine cevap verebilmek adına önümüzdeki bu geçiş süresini iyi kullanıp bu yönde hazırlık yapılması gerektiği kanaatindeyiz.

Kanunun bizlere sunmuş olduğu 1 yıllık geçiş süresi boyunca dayanak olacağı teknik düzenlemeler ve yönetmelikler açısından takibi oldukça kritik ve önemli olup büromuzun siz değerli müvekkillerimiz için daha önce de olduğu gibi bu süreçte de eksiksiz hukuki takip hizmetini sunacağından şüpheniz olmasın.

Sağlıklı günler ve iyi çalışmalar dileriz.

ALPERTUNGA AVUKATLIK & DANIŞMANLIK & ARABULUCULUK OFİSİ