Corona virüsü sebebiyle sokaÄŸa çıkma yasağı, sosyal izolasyon, sosyal mesafe, uzaktan çalışma vb. gibi birçok tedbir ve önlem gerek vatandaÅŸlarımızın ÅŸahsi inisiyatifi, gerekse de devlet eli ile alınmış ve alınmaya devam etmektedir. Alınan tedbirler kapsamında 7244 Sayılı Kanun 15.04.2020 tarihinde TBMM’de kabul edilmiÅŸ, ilgili kanun 16.04.2020 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüÄŸe girmiÅŸtir. 7244 Sayılı Kanun ile birtakım kanunlarda deÄŸiÅŸiklik yoluna gidilmiÅŸtir.
1. Birtakım Alacakların Ertelenmesi, Alınmaması veya Yapılandırılması
7244 Sayılı Kanun’un 1. Maddesi ile birtakım alacak ve aidatların alınmaması, ertelenmesi veya yapılandırılması saÄŸlanmıştır. Bunlardan en önemli ve baÅŸlıcaları ÅŸöyledir:
Corona virüs salgını salgını kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle
- Faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan iÅŸletmeleriniÅŸletmelerin yıllık ilan ve reklam vergileri ile yıllık çevre temizlik vergilerinin, faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunulamayan dönemlere isabet eden kısmı alınmayacaktır.
- Yüksek ÖÄŸrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu’nun 16. Maddesinde öngörülen kredi borçları (KYK), 17.04.2020 tarihinden itibaren 3 aylık döneme iliÅŸkin tahsil edilmesi gerekenlerle sınırlı olmak üzere, baÅŸvuru ÅŸartı aranmaksızın 3 ay süreyle ertelenmiÅŸtir. 3 aylık sürenin bitiminde Gençlik ve Spor Bakanı tarafından bu süre 3 aya kadar uzatılabilecektir. Ertelenen kredi borçları bakımından ertelenme süresi sonunda, aylık taksitlere herhangi bir gecikme zammı, faiz veya YÄ°-ÜFE uygulanmayacaktır.
- 1618 Sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları BirliÄŸi Kanunu’nun 35. maddesinde düzenlenen yıllık aidat 2020 yılında alınmayacaktır.
- Vadesi 01.02.2020 olan (bu tarih de dâhil) ve 17.04.2020 tarihi itibariyle henüz ödenmemiÅŸ ve 6824 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeÄŸiÅŸiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 2. maddesi ve geçici 1. maddesi uyarınca henüz yapılandırılmamış olan elektrik faturası alacaklarının, 30.09.2021 tarihine kadar TEDAÅž’a iletilmek üzere dağıtım/perakende satış ÅŸirketlerine veya direkt TEDAÅž’a yazılı baÅŸvuruda bulunulması ve ödenmesi gereken tutarın ilk taksiti 31.10.2021 tarihine kadar ödenmek üzere ve her yıl ilk taksitin tekabül ettiÄŸi ayda toplam üç eÅŸit taksitte ödenmesi ÅŸartıyla, bu alacakların ödenen kısmına isabet eden fer’ilerinin (gecikme zammı, faiz vb.) tahsilinden vazgeçilmiÅŸtir. Bu kurala uygun olarak ödemeler yapıldığı takdirde, 17.04.2020 tarihinden sonraki sürelere iliÅŸkin herhangi bir faiz, zam ve katsayı uygulanmayacaktır. Buna karşılık bu kurala uygun olarak ödeme yapılmaması halinde bu yapılandırmadan yararlanma hakkı kaybedilecektir. Bu noktada elektrik faturası yüklü miktarda gelen iÅŸletmeler bakımından bir öteleme yapılmıştır. Yine yapılan deÄŸiÅŸiklikle; bu alacaklarla ilgili olarak 01.02.2020 tarihinden 31.10.2023 tarihine kadar zamanaşımı süreleri iÅŸlemeyecek ve 17.04.2020 tarihine kadar tahsil edilen bedellerin iadesi istenemeyecektir.
2. Ä°ÅŸ Kanunu’nda Yapılan DeÄŸiÅŸiklik
7244 Sayılı Kanun’un 9. Maddesi ile Ä°ÅŸ Kanunu’na geçici 10. madde eklenmiÅŸtir. Ä°lgili geçici madde metni ÅŸu ÅŸekildedir:
Bu Kanunun kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın her türlü iÅŸ veya hizmet sözleÅŸmesi, bu maddenin yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten itibaren üç ay süreyle 25 inci maddenin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diÄŸer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında iÅŸveren tarafından feshedilemez.
Bu maddenin yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten itibaren üç aylık süreyi geçmemek üzere iÅŸveren iÅŸçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırabilir. Bu madde kapsamında ücretsiz izne ayrılmak, iÅŸçiye haklı nedene dayanarak sözleÅŸmeyi fesih hakkı vermez.
Bu madde hükümlerine aykırı olarak iÅŸ sözleÅŸmesini fesheden iÅŸveren veya iÅŸveren vekiline, sözleÅŸmesi feshedilen her iÅŸçi için fiilin iÅŸlendiÄŸi tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir.
CumhurbaÅŸkanı birinci ve ikinci fıkrada yer alan üç aylık süreleri altı aya kadar uzatmaya yetkilidir.”
Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik ile;
Ä°ÅŸverenler 17.04.2020 tarihinden itibaren 3 ay süreyle iÅŸ sözleÅŸmelerini, Ä°ÅŸ Kanunu’nun 25/II. Maddesinde yazılı ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında feshedemeyecektir. Buna göre örneÄŸin bir iÅŸçinin hırsızlık yapması veya baÅŸka bir iÅŸçiye fiziken saldırması yahut cinsel tacizde bulunması halinde iÅŸ sözleÅŸmesi haklı nedenle feshedilebilecektir. Yine söz konusu deÄŸiÅŸiklik, her ne kadar Ä°ÅŸ Kanunu’nda yapılmış olsa da tüm iÅŸ kanunlarına -Deniz Ä°ÅŸ Kanunu, Basın Ä°ÅŸ Kanunu, Türk Borçlar Kanunu’na- baÄŸlı çalışanlar bakımından geçerlidir. Buna göre haklı nedenle fesih halleri, iÅŸçinin hangi kanuna baÄŸlı çalıştığına bakılarak belirlenmesi gerekecektir.
Yapılan önemli deÄŸiÅŸikliklerden bir diÄŸeri de iÅŸçilerin ücretsiz izne çıkarılabilmelerinin önünün açılmasıdır. Madde düzenlemesi ile iÅŸverenler, iÅŸçilerin yazılı onayı ve rızası alınmaksızın 17.04.2020 tarihinden itibaren 3 aylık süreyi geçmemek üzere iÅŸçileri ücretsiz izne çıkarabilecektir. Bu durum Ä°ÅŸ Kanunu’nun 22. Maddesinde düzenlenen iÅŸçi aleyhine esaslı deÄŸiÅŸiklik kuralının istisnasını oluÅŸturmaktadır. Yine yapılan deÄŸiÅŸiklik ile iÅŸçinin, iÅŸvereninin kendisini ücretsiz izne çıkarması halinde, yazılı onayı olmadığından bahisle iÅŸ sözleÅŸmesini haklı nedenle feshetme hakkı ortadan kaldırılmıştır. Böyle bir durumda yapılan fesih haklı bir fesih olmayacak ve kanaatimizce iÅŸçi kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
Yine iÅŸçi, iÅŸveren tarafından ücretsiz izne çıkarılmasını müteakip, çalışabileceÄŸi yeni ve dahi iyi ÅŸartlarda bir iÅŸ bulmuÅŸ olması ihtimalinde dahi, iÅŸ sözleÅŸmesini haklı nedenle feshedemeyecek; feshetmesi halinde kanaatimizce kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
Yapılan deÄŸiÅŸikliÄŸe aykırı olarak hareket edilmesi halinde yaptırım olarak; iÅŸçilerinin iÅŸ sözleÅŸmelerini Ä°ÅŸ Kanunu 25/II maddesi dışında bir sebeple fesheden iÅŸveren veya iÅŸveren vekiline, sözleÅŸmesi feshedilen her iÅŸçi için fiilin iÅŸlendiÄŸi tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilmesi öngörülmüÅŸtür.
Ä°lgili maddede belirtilen 3 aylık süreleri, söz konusu sürelerin bitiminden itibaren 6 aya kadar uzatma yetkisi cumhurbaÅŸkanına verilmiÅŸtir. Buna göre ilgili sürelerin duruma göre uzaması imkân dahilindedir.
3. Ä°ÅŸsizlik Sigortası Kanunu’nda Yapılan DeÄŸiÅŸiklik
a) 7244 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi ile Ä°ÅŸsizlik Sigortası Kanunu’na geçici 24. madde eklenmiÅŸtir. Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik maddesi ÅŸu ÅŸekildedir:
"“Bu maddenin yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihte iÅŸ sözleÅŸmesi bulunmakla birlikte 4857 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesi uyarınca iÅŸveren tarafından ücretsiz izne ayrılan ve kısa çalışma ödeneÄŸinden yararlanamayan iÅŸçiler ile 15/3/2020 tarihinden sonra 51 inci madde kapsamında iÅŸ sözleÅŸmesi feshedilen ve bu Kanunun diÄŸer hükümlerine göre iÅŸsizlik ödeneÄŸinden yararlanamayan iÅŸçilere, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluÅŸundan yaÅŸlılık aylığı almamak kaydıyla ve 4857 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinde yer alan fesih yapılamayacak süreyi geçmemek üzere, bu süre içinde ücretsiz izinde bulundukları veya iÅŸsiz kaldıkları süre kadar, Fondan günlük 39,24 Türk lirası nakdi ücret desteÄŸi verilir. Yapılan ödemelerden damga vergisi hariç herhangi bir kesinti yapılamaz.
Birinci fıkra kapsamında ücretsiz izne ayrılarak nakdi ücret desteÄŸinden yararlanan iÅŸçinin fiilen çalıştırıldığının tespiti halinde iÅŸverene, bu ÅŸekilde çalıştırılan her iÅŸçi ve çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere fiilin iÅŸlendiÄŸi tarihteki 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesince belirlenen aylık brüt asgari ücret tutarında çalışma ve iÅŸ kurumu il müdürlüklerince idari para cezası uygulanır ve ödenen nakdi ücret desteÄŸi ödeme tarihinden itibaren iÅŸleyecek kanuni faizi ile birlikte iÅŸverenden tahsil edilir.
Bu madde kapsamında nakdi ücret desteÄŸinden yararlananlardan 5510 sayılı Kanuna göre genel saÄŸlık sigortalısı veya genel saÄŸlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduÄŸu kiÅŸi kapsamına girmeyenler, aynı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel saÄŸlık sigortalısı sayılırlar ve genel saÄŸlık sigortasına iliÅŸkin primleri Fondan karşılanır.
Bakanlık, nakdi ücret desteÄŸine iliÅŸkin ödeme usul ve esaslarını belirlemeye ve bu maddenin uygulanmasına iliÅŸkin ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye yetkilidir.”
Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik ile;
- 17.04.2020 tarihinde iÅŸ sözleÅŸmesi bulunan ve Ä°ÅŸ Kanunu’na getirilen geçici 10. Madde uyarınca iÅŸveren tarafından ücretsiz izne çıkarılmış ve kısa çalışma ödeneÄŸinden yararlanamayan iÅŸçiler ile 15.03.2020 tarihinden sonra iÅŸ sözleÅŸmesi iÅŸsizlik maaşından yararlanamayacak ÅŸekilde feshedilen iÅŸçilere, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluÅŸundan yaÅŸlılık aylığı almamak kaydıyla ve Ä°ÅŸ Kanunu’nda yapılan deÄŸiÅŸiklik ile getirilen 3 aylık süreyi geçmemek üzere, ücretsiz izinde bulunulan süre içinde veya iÅŸsiz kaldıkları süre kadar Fondan günde 39,24 TL ücret ödenecektir. Yukarıda da bahsedildiÄŸi üzere 3 aylık süre, bu sürenin bitiminden itibaren 6 ay süreyle cumhurbaÅŸkanı tarafından uzatılabilecektir. Bu ödemeden yalnızca damga vergisi kesintisi yapılabilecektir. Bunun dışında herhangi bir kesinti yapılamayacaktır.
- Ücretsiz izne ayrılarak nakdi ücret desteÄŸinden yararlandırılan iÅŸçilerin fiilen iÅŸyerinde çalıştırılması kesinlikle yasaklanmış olduÄŸundan, böyle bir durumun tespiti halinde ödenen nakdi desteÄŸin ödeme tarihinden itibaren iÅŸleyecek yasal faizi ile birlikte iÅŸverenden tahsil edilmesine karar verilecek ve bunun yanında her bir iÅŸçi için çalıştırılan her ay için ayrı ayrı aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacaktır. Bu sebeple ücretsiz izne çıkarılan iÅŸçilerin hiçbir ÅŸekilde çalıştırılmaması gerekmektedir.
b) 7244 Sayılı Kanun’un 8. Maddesi ile Ä°ÅŸsizlik Sigortası Kanunu’na geçici 25. madde eklenmiÅŸtir. Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik maddesi ÅŸu ÅŸekildedir:
- “Yeni koronavirüs (Covid-19) sebebiyle iÅŸverenlerin yaptıkları zorlayıcı sebep gerekçeli kısa çalışma baÅŸvuruları için, uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmeksizin, iÅŸverenlerin beyanı doÄŸrultusunda kısa çalışma ödemesi gerçekleÅŸtirilir. Ä°ÅŸverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ve yersiz ödemeler, yasal faizi ile birlikte iÅŸverenden tahsil edilir.”
- Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik ile;
- Corona virüsü salgını öncesinde uygulanan kısa çalışma ödeneÄŸi için öngörülen uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmesi kuralı kaldırılmış, artık bu uygunluk tespitinin beklenmesine gerek kalmamıştır. Böylece yapılan deÄŸiÅŸiklik ile artık uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmeksizin, iÅŸveren beyanı esas alınarak kısa çalışma ödeneÄŸi baÄŸlanacaktır.
- Ä°ÅŸverenler tarafından hatalı bilgi ve belge verilmesi durumunda, yapılan fazla ve yersiz ödemeler yasal faizi ile birlikte iÅŸverenden tahsil edilecektir. Getirilen düzenleme ile kısa çalışma ödeneÄŸine iliÅŸkin iÅŸçilerin kiÅŸisel durumları iÅŸvereni ilgilendirmediÄŸinden, iÅŸverenin yalnızca iÅŸ saatlerindeki en az 1/3 oranındaki azalma veya hiç çalışmama durumuna yahut Kurum’a verilen belgelerin doÄŸruluÄŸuna iliÅŸkin doÄŸru bilgi verme yükümlülüÄŸü bulunmaktadır.
- Kanun’un bu maddesinin yürürlük tarihi ise 29.02.2020 tarihidir. Bu sebeple bu tarihten sonra yapılan kısa çalışma ödeneÄŸi baÅŸvurularında evrak üzerinden bir inceleme yapılacağı söylenebilecektir.
4. Türk Ticaret Kanunu’nda Yapılan DeÄŸiÅŸiklik
7244 Sayılı Kanun’un 12. Maddesi ile Türk Ticaret Kanunu’na geçici 13. madde eklenmiÅŸtir. Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik maddesi ÅŸu ÅŸekildedir:
“(1) Sermaye ÅŸirketlerinde, 30/9/2020 tarihine kadar 2019 yılı net dönem kârının yalnızca yüzde yirmi beÅŸine kadarının dağıtımına karar verilebilir, geçmiÅŸ yıl kârları ve serbest yedek akçeler dağıtıma konu edilemez, genel kurulca yönetim kuruluna kâr payı avansı dağıtımı yetkisi verilemez. Devlet, il özel idaresi, belediye, köy ile diÄŸer kamu tüzel kiÅŸilerinin ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait fonların, doÄŸrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip olduÄŸu ÅŸirketler hakkında bu fıkra hükmü uygulanmaz. Bu fıkrada belirtilen süreyi üç ay uzatmaya ve kısaltmaya CumhurbaÅŸkanı yetkilidir.
(2) Genel kurulca 2019 yılı hesap dönemine iliÅŸkin kâr payı dağıtımı kararı alınmış ancak henüz pay sahiplerine ödeme yapılmamışsa veya kısmi ödeme yapılmışsa, 2019 yılı net dönem kârının yüzde yirmi beÅŸini aÅŸan kısma iliÅŸkin ödemeler birinci fıkrada belirtilen sürenin sonuna kadar ertelenir.
(3) Bu maddenin kapsamına giren sermaye ÅŸirketlerine iliÅŸkin istisnalar ile uygulamaya dair usul ve esasları belirlemeye, Hazine ve Maliye Bakanlığının görüÅŸünü almak suretiyle Ticaret Bakanlığı yetkilidir.”
Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik ile;
- Limited ve anonim ÅŸirketlerde, 30.09.2020 tarihine kadar 2019 yılı net dönem kârının yalnızca %25’ine kadarının dağıtımına karar verilebilecek, geçmiÅŸ yıl kârları ve serbest yedek akçeler ise dağıtıma konu edilemeyecektir. Yine genel kurul tarafından yönetim kuruluna kâr payı dağıtımı yetkisi verilemeyecektir. Ancak devlet, il özel idaresi, belediye, köy ile diÄŸer kamu tüzel kiÅŸilerinin ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait fonların, doÄŸrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip olduÄŸu ÅŸirketler hakkında bu kural uygulanmayacaktır. Maddede belirtilen süreyi 3 ay süre ile uzatmaya veya kısaltmaya cumhurbaÅŸkanı yetkilidir.
- Yine 17.04.2020 tarihine kadar genel kurul tarafından 2019 yılına ait hesap dönemine iliÅŸkin kâr payı dağıtımı kararı alınmış ancak henüz pay sahiplerine bu ödeme yapılmamışsa bu ödemeler; kısmi ödeme yapılmışsa, 2019 yılı net dönem kârının %25’ini aÅŸan kısma iliÅŸkin ödemeler de 30.09.2020 tarihine kadar ertelenecek, herhangi bir ödeme yapılmayacaktır.
5. Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da Yapılan DeÄŸiÅŸiklik
7244 Sayılı Kanun’un 14. Maddesi ile Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a ek 1. Madde eklenmiÅŸtir. Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik maddesi ÅŸu ÅŸekildedir
“(1) Üretici, tedarikçi ve perakende iÅŸletmeler tarafından bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiÅŸ artış yapılamaz.
(2) Üretici, tedarikçi ve perakende iÅŸletmeler tarafından piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu faaliyetler ile tüketicinin mallara ulaÅŸmasını engelleyici faaliyetlerde bulunulamaz.
(3) Üretici, tedarikçi ve perakende iÅŸletmelerin fahiÅŸ fiyat artışı ve stokçuluk uygulamalarına yönelik düzenlemeler yapmak, gerektiÄŸinde denetim ve incelemelerde bulunarak idari para cezası uygulamak ve her türlü tedbiri almak amacıyla Haksız Fiyat DeÄŸerlendirme Kurulu oluÅŸturulur.”
Ä°lgili deÄŸiÅŸiklik ile;
- Üretici, tedarikçi ve perakende iÅŸletmeler tarafından herhangi bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiÅŸ artış yapılamayacağı kuralı getirilmiÅŸtir.
- Yine üretici, tedarikçi ve perakende iÅŸletmeler tarafından piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu faaliyetler ile tüketicinin mallara ulaÅŸmasını engelleyici faaliyetlerde bulunulamayacağı düzenlenmiÅŸtir. Böylece stokçuluk diye tabir edilen faaliyetlerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
- Yine aynı düzenleme ile Haksız Fiyat DeÄŸerlendirme Kurulu oluÅŸturulacağı düzenlenmiÅŸtir. Bu sebeple önümüzdeki günlerde bu kurulun oluÅŸturulacağı kanaatindeyiz. Getirilen düzenleme ile fahiÅŸ fiyat artışının hangi oranda olacağı ve kurul tarafından ne gibi cezalar kesileceÄŸi, tedbirler uygulanacağı ise henüz belirsizdir. Kurulun faaliyete baÅŸlaması ile uygulanacak cezaların da bir zemine oturacağı tarafımızca düÅŸünülmektedir.
SaÄŸlıklı günler dileriz.
Saygılarımızla
ALPERTUNGA HUKUK BÜROSU